حماسه ی بانوی ايرانی

نسخه مناسب چاپSend by email

 

               حماسه ی بانوی ايرانی

   

من  زنم ،    بانوي   ايراني   پر هوش    و   توان 

گر   چه  حوّا  بدنم ،   آدمم ،   انسان،   انسان   

 

مادرم ،    مادر   «زرتشت» 1 ، پيام آور    پارس 

«ماندانا» 2،  مادر «كورش»، جاودان  رهبر  پارس  

 

 

شاه   بانو    «آتوسا» 3   مام     «خشايار»   شهم 

گستراننده ي    فرهنگ    چو   رخشنده   مهم  

 

«آريا  دخت»  4   منم     ثروت    ايران    با    من

مخزن  سيم  و  زر  پارس  به  دست   منِ   زن  

 

اولين     پادشه    از    بين    زنان    «پوران» 5 ام 

دختر   «خسرو  پرويز»    و      شه       ايرانم  

 

 

آفريننده ي        مردان          شكوهنده         منم 

افتخارم  اما    نيست     به    مردان    كه    زنم  

 

بجز     آن    عهد      اهورايي      تاريخ      وطن 

ديگر اي  مرد   نديدم  ز   تو   آن  حرمت   زن  

 

بردي  از  ياد   كه   فرهنگ   تو   زن  سوز  نبود 

كيش  اجداد  تو  بر   زن    ستم    آموز    نبود  

 

زايش    دختر    دردانه    تو    را    ننگ     نبود 

زنده   در  گور   نهادنْش     به    فرهنگ   نبود  

 

 دلِ     چون    آينه ات   را   سپهِ    زنگ     گرفت 

نيك  پندار تو  ز  انديشه ي   بد  رنگ   گرفت  

 

رنگِ   پندار   به   گفتا ر   و   به    كردارْ    عيان 

سر  نهادند   به  انديشه ي  بد  دست   و   زبان 

 

مرد      را     مالك      تقدير      زنان      دانستي 

چو   كنيزيش   به    زندان    حرم     در  بستي  

 

گاه     گفتي     كه    زنان     جامعه ي     نسوانند 

باورت    شد   به   خرد    نصف   خردمندانند  

 

گاه    خوانديم    «ضعيفه»  كه  ضعيفم    در  ذات 

ضعف من  از ستم  توست  نه در ذات و صفات  

 

 

با    «بلا نسبت»    نامم     به     زبان     آوردي 

گوييا    ننگ    ز    همنوعي   من   مي كردي  

 

تا   ز  هر   قيد    رها ،    كام     ز   زن    بستاني 

صيغه اش  خواني  و  فردا  به   طلاقش   راني  

 

 

عوض   آن   كه    نگاهت    به   حيا    پاك    كني

چاره ي    آن    دل   ناپاك    هوسناك     كني  

 

 

بت     اغواگر     و    غارتگر      دينم     خواندي 

حق     در  جامعه    بودن   ز   زنان   بستاندي  

 

 

زنده    بودم     به    كفن هاي    سياهم       كشتي 

ماه    تابان    بودم     ابر     سياهم       گشتي  

 

 

گوشه ي    خانه    مرا    بنديِِ    غيرت     كردي 

بلبلي    در    قفس    خانه ي   خود   پروردي  

 

 دانه ام دادي  و  گفتي  كه  مخوان  نغمه ي  خوش 

نغمه ها   ماند   گلو گير   و   نشستم     خامش  

 

خواب    پرواز    مرا     فرصت     تعبير      نبود 

ور نه  پرهاي   مرا     عيبي   و    تقصير    نبود 

 

 

عاطفه  خانه نشين  شد  حرص  در  معركه  تاخت 

عالم از آتش  نفرت  سوخت  از  جنگ گداخت  

 

خون بس مرد و زن و كودك  و بس  پير و  جوان 

ريخت  از  حرص  زمين   روي    زمين   ميدان  

 

 

ديده ام  در   غم    فرزند   دمي     خواب     نكرد 

اشك  شورم  عطش  خون  تو   سيراب    نكرد  

 

*** 

روزها    رفت    و   زمان     دگري    آمد    پيش 

بار     سنگين    ستم    گشت  ز  طاقتها    بيش  

 

جنبش   «بابيه»  خواب  از  دل  و  از  ديده  ربود 

خون    افسرده  به  جوش آمد و  غيرت   افزود  

 

«طاهره» 6 فخر   زنان   پرده   به   يكسو    افكند 

بند  از  دست  و دل   زن   به   كلامش   بركند  

 

«ناصرالدين»  خواستگارش  شد و گفت اي  زيبا 

گر  ز   ايمان   گذري   در   حرمم   داري   جا  

 

گفت  ارزان  تو  اين   جاه   و   جلال   و  جبروت 

من  و  آزادگي   و  وسعت    ملكِ     ملكوت  

 

 

 عاقبت    حق    طلبي    لعل     گهر بارش    بست 

در   بن    چاه    ز     زندان  ستمكاران   رست  

 

 

«زينب   زنجاني» 7    جامه ي     مردان      پوشيد 

در  صف   حق   طلبان   تا   دم  آخر    كوشيد  

 

 

رستمي    ديگر    و   شهنامه ي    ديگر    با     او 

رخش  او  ديگر  و  هنگامه ي   ديگر    با    او  

 

 

«ناصرالدين»   شه   ظالم    ز   زنان    پروا    كرد 

چو در  آن  قحطي   نان  غيرت  زن  غوغا  كرد8  

 

 

در  صف     جنبش      تنباكو9      زن      پيشقدم 

هيبت   شاه      شكستند        اسيران      حرم  

 

 

دخترِ  شاه   قجر    «تاج» 10    قلم    تيشه     نمود 

عزم     بركندن     استبداد    از    ريشه    نمود  

 

 

كم  كم   انديشه ي    آزادي    زن     اوج     گرفت 

اقيانوس  زنان  جوش   زد   و    موج    گرفت  

 

 

طاقت  كَشتي ات  اي  مرد   به   طوفان   شد   طاق 

از   سرِ   خشم  زدي   بر   تن     دريا   شلاق  

 

 

ديگر    اين    دريا      آرامش   مرداب    نخواست 

موج   بيداري  انگيخت  دگر  خواب   نخواست  

 

سدّ     استبداد    از    موج    خروشنده     شكست 

ملّت   از  روزن  مشروطه  ز   زندان    وارست  

 

 

 زن   چو   مردان   پي   احقاق   حقوقش  برخاست 

جاي     استبدادي ،  سلطنت   قانون   خواست11  

 

 

انجمن ها   پي     آزادي      زن       بر پا       كرد 

بس   مدارس    پي    تعليم  زنان  انشاء    كرد  

 

بانواني  چو «عميد» 12 و «رخشان»  (بدر دُجي)  13 

«فخرآفاق»14و«بي بي خانم» 15و«دُرّه» 16،«طوبي» 17  

 

 

«نصرت مجتهده» ،18 «زندخت» 19،«زينب پاشا» 20 

«ملكه ايران» 21،  «ناموس» 22 در  اين  ره   كوشا  

 

 

«ماهرخ» 23  مدرسه اش   وقف   «ترقي بنات» 24 

«ماه سلطان» 25 ادب    آموز   زن  الگوي   ثبات  

 

 

با      خرافات     و    تعصب     سالها     جنگيدند 

رنجها    از  پدر   و   شوي    و    برادر    ديدند  

 

 

نشر   انديشه ي    زاينده ي     زن     شد     آغاز 

مرغ    آمال    وطن     يافت    دو    بال    پرواز  

 

 

كلك   خاموش  زن   از  خواب  زمستان   برخاست 

كاغذِ    برفين   را  با    گل   و   ريحان   آراست  

 

 

مرغ   انديشه اش  از  كنج     قفس    پرّان     شد 

از   رهايي  و   مساوات   حكايت خوان    شد  

 

 

نشرياتي چو «شكوفه» 26، «بي بي» 27، «پيك زنان» 28

شد  «زبان زن» 29  و از «عالم نسوان» 30  گويان 

 

 

 

 

«دولت  آبادي» 31  با   جهل   و  ستم   در     پيكار 

«منگنه»  ،   «نور هدي» 32   در   شب  تار   افكار  

 

 

 «طائره» 33  نغمه ي   آزادي   و   ايمان     برداشت 

عزم    احقاق   حقوق     زن     ايراني      داشت  

 

آسمان   ادب    از    «پروين» 34    غرق       انوار 

عمر كوته  چو   شهابش   تيغ   زد   بر   شب   تار  

 

آسمان   هنر   از    نور    «قمر» 35    پر     مهتاب 

دل  ز  آواز  و  ز  آزادگي اش  در   تب  و   تاب  

 

ادب   و   علم   و   هنر  عرصه ي    مردانه    نماند 

زن   دگر  پرده  نشين   گوشه ي   كاشانه    نماند  

 

 

«فاطمه     خانم    سيّاح» 36    نخستين       استاد 

به    جوانان    وطن   توشه ي    دانش    مي داد  

 

«دفتري» 37   مام    هنر    ظلمت    ديرينه   شكست 

از   پسِ  پرده   برون   آمد   و  بر   پرده  نشست  

 

شعر   ايران   ز  زنان   يافت   «فروغي»38   ديگر 

«فرّخ»   آن  «زاده» ي   ملكِ ادب و گنجِ    هنر  

 

او كه  در  شعر  و  غزل  جرأت  زن  بودن  داشت 

سبز شد ساقه ي دستي كه در اين  باغچه كاشت39  

 

 

«بهبهاني»   ،   « سيمين»40بانوي     شعر    ايران 

در   صف     اول   پيكار   مساوات       زنان  

 

 

دو    وكيل   از   پي    هم    پيشرو    علم     حقوق 

هر دو «مهر انگيز» 41  و حق طلب  و اهل   وثوق  

 

 اوّلين    قاضي   زن    شير    زني     بس    پر  دل 

حقِّ  «شيرين  عبادي» 42 است دوصد صلح  نوبل  

 

زنِ      ديگر     سر  لشكر      «ژينوس   نعمت» 43 

باني    علم     هوا     مظهر  عشق   و    خدمت  

 

پيرو    دين    بهاء    خادم    ايران     و      جهان 

عاقبت    داد   به   سوداي    شرف  گوهر    جان  

 

 

بسيارند      زناني     كه      چو     او     بي   پروا 

در   ره  حقّ  و  عدالت  سر  و  جان  كرده   فدا  

 

 

زان همه   شير    زن    آخر    نتوان    ياد    نكرد 

زين     ستم    بر   زن    ايراني     فرياد     نكرد  

 

از   پس   «طاهره»  ها ،   «زينب   زنجاني»  ها 

تازه   شد      عهد     فداكاري     و     قرباني ها  

 

زان   همه،   نام   كه   گويم   كه   همه  نامورند ؟ 

شاهد    بزم     فدا      خادم       نوع       بشرند  

 

بانواني چو «بهيّه» 44، «شيوا» 45، «شيد رخ» 46 اند 

نامشان   تا   به   ابد    باقي    و   جاويد    رخند  

 

«يارشاطر» 47«معصومي» 48«فهندژ»49، «ايران» 50 

«مشتعل» 51  ز  آتش  پر  شعله ي عشق  و  ايمان 

 

 

 

 

ياد  «گلدانه» 52  و «اشراقيه» 53  اندر    دل   ماست 

هر  كه مشتاق  بلا   لايق  صدها «طوبي» 54 است  

 

تازه     شد    داغ     عروسان        ديار      شيراز 

هفت دوشيزه  كه  در  حجله ي  خون  برده  نماز  

 

 نو گلي   همچو   «مونا»    دلبر  «محمود  نژاد»55 

دست  محبوبش  برچيد   و    به   گيسوش    نهاد  

 

«اختر»  و «رؤيا»، «مهشيد» و«شهين» و «سيمين» 

جان   در  اثبات   حقيقت   داده   چون  «زرّين»  

 

 

 

 

باز   شد    «طاهره» اي   ظاهر  و  جانبازي  كرد 

جان    فدا ي   ره   آن     دلبر    شيرازي     كرد  

 

ساقي  از  باده ي  عزّ  ريخت   به   كام   «عزّت» 

عاقبت   جام   فدا    گشت    نصيبِ    «نصرت» 

 

 

ريشه   در   خون   و   شرف    دارد    آزادي    زن 

سايه گستر  شود  اين   شاخه   به   صحراي وطن

 

نتوان      سدّ     رهِ     سيلِ       ضرورتها      شد 

هر   كه  سد  بست  به  سيلابِ  زمان   رسوا   شد

 

 

                   

 پانوشت ها

  

1-  نام مادر زرتشت،‌ پيامبر مشهور ايراني «دوغدوا» - به معني كسي كه گاوهاي سفيد را دوشيده – بود. وي  از اهالي

شهر ري باستان بوده است.

2-  «ماندانا» دختر «آشتياك» - آژديهاك – پادشاه ماد، همسر «كمبوجيه» مادر «كورش» كبير.

3-  «آتوسا» - 550- 475 پيش از ميلاد – دختر كورش كبير و همسر دو پادشاه هخامنشي – كمبوجيه و داريوش اول-

مادر خشايار شاه. وي نخستين زن شاعر و اديب ايران بود و نقش مشوّق و تصميم گيرنده در آموزش و پرورش عهد

خود را داشت.

4-  «آريا دخت» در زمان هخامنشيان رييس خزانه ي مملكت ايران بود. نام و مقام او در قاليچه اي تاريخي در موزه ي

آرميتاژ روسيه موجود است.

5-  «پوران دخت» - دختر خسرو پرويز – اولين زني است كه در ايران به سلطنت رسيد.

6-  «فاطمه» مشهور به  «زرّين تاج» - ملقّب به «زكّيه» ،  «قرّه العين» و «طاهره» ، 1268- 1233 هجري قمري برابر  با

1852- 1817 ميلادي،‌ زني عالم و سخنور و شاعر بود. وي كه از نخستين مريدان «سيد علي محمد باب» بود و تنها زن

در ميان حواريون اوليه ي او محسوب مي شد،  در 1852 ميلادي در طهران به دستور ناصرالدين شاه به قتل رسيد و در

چاهي مدفون شد. از او اشعار و متون بسياري به جا مانده، كه از مشهور ترين آنها غزلي با مطلع زير بدو منسوب است:

«گر به تو افتدم نظر چهره به چهره رو به رو شرح دهم غم تو را نكته به نكته مو به مو»

ناصرالدين كه وصف جمال و كمال او را بسيار شنيده بود، در زندان بدو پيغام فرستاد كه اگر از پيروي «سيد باب»

دست شويد، سوگلي حرم سراي او خواهد شد. «طاهره» ضمن غزلي مشهور در پاسخ او سرود:

«تو و مُلك و جاه و سكندري من و رسم و راه قلندري اگر آن خوش است تو درخوري وگر اين بد است مرا سزا »

7- «زينب زنجاني» يكي از پيروان «سيد باب» بود كه در زنجان تحت قيادت «حجت زنجاني» در مدافعات بابيان با لباس

مردانه رشادت بسيار از خود نشان داد و از جانب «حجّت زنجاني» به «رستم علي» ملقّب شد. وي در سال 1850

ميلادي توسّط مهاجمين دولتي كشته شد.

8- ماجراي قحطي سال 1861 ميلادي در ايران و اعتراض گسترده ي زنان در مقابل دربار ناصرالدين شاه در كتب

تاريخي مندرج است. از جمله در گزارش مستند «دكتر بروگشن» چنين آمده است:

«وقتي ناصرالدين شاه از شكار باز مي گشت، با حيرت متوجه شد كه عده ي زيادي زنان چادري متجاوز از پنج

شش هزار نفر جلوي دروازه ي خارجي ارگ جمع شده و مانع ورود او به قصر شده اند و از قحطي و كمبود نان

به شاه شكايت مي كنند. اين زنان به عنوان عزا و ناراحتي گِل به سر خود زده و روبنده هاي صورت خود را باز

كرده بودند. شاه كه سخت نگران و خشمگين شده بود به آنها وعده داد كه فورا به شكايت شان رسيدگي خواهد

كرد...»               نوربخش مسعود/ طهران به روايت تاريخ جلد 2/ ص 740

9-  در واقعه ي تحريم تنباكو توسط «ميرزا حسن شيرازي» - مرجع شيعيان – زنان دربار ناصرالدين شاه با تحريم قليان

در حرمسرا نقش بسيار مؤثري در الغاي انحصار تنباكو به تجّار انگليسي ايفا كردند. چنان كه اعتماد السّلطنه در شرح

خاطرات خود مي نويسد:

«طوري مسأله ي تنباكو مهم است كه حتي اندرون خود شاه به هيچ وجه نمي كِشند. شنيدم شاه فرموده بود به زن هاي                     خودش كه كي قليان را حرام كرده؟ بكِشيد! اينها چه حرفي است؟  يكي از خانم هاي آبرومند عرض كرده بود  همان        كس كه ما را به شما حلال كرده همان كس قليان را تا در اداره ي خارج مذهب است حرام كرده...»

نوربخش مسعود/ طهران به روايت تاريخ جلد 2/ ص 766

10-  «تاج السلطنه» دختر ناصرالدين شاه زني مطّلع و با معلومات بود. او خاطراتش را در كتابي به نگارش درآورد كه در

آن به نقد سلطنت پدرش درآورد. وي خود را هوادار تساوي حقوق و آزادي عموم افراد مي دانست. در انجمن

«حريّت نسوان» شركت مي كرد و از هواداران مشروطيت بود. در كتابش نوشته است:

«درود بر سلطنتي كه در حال زوال است!»

11- به سال 28 جمادي الاولي 1326 قمري با آغاز جنبش مسلحانه ي مشروطه طلبان در تبريز، به سركردگي ستارخان و

باقر خان ، زنان نيز درحركت مسلحانه شركت كردند. به طوري كه در اردوي ستار خان در بين كشته شدگان جنازه ي

سي زن مشروطه طلب در لباس مردانه پيدا مي شود. عكس دسته ي 60 نفري از  زنان چادر  به  سر ايراني  و تفنگ به

دست كه محافظ يكي از سنگرهاي تبريز بوده اند نيز وجود دارد.

12-  «مريم عميد» - مزيّن السلطنه – در دوران مشروطه انجمني به نام «شكوفه» تأسيس كرد كه هدف آن :

  • ترويج مصرف اشياي ساخت ايران
  • ترقي صنايع هنري دختران و شاگردان مدارس
  • كسب تربيت و علم و هنر براي زنان بود...

13-  «مهرتاج رخشان» - بدرالدجي – متولد 1268 شمسي مدير مدرسه ي «امّ المدارس» ، سخنران و نويسنده در مورد

آزادي زنان ،‌ كه به زبانهاي انگليسي فرانسه و عربي آشنايي كامل داشت و بيش از هزار بيت شعر سروده بود.

14-  «فخر آفاق پارساي» متولد 1275 شمسي عليرغم تهديد پدر به تحصيلات خود ادامه داد و فرانسه فارسي و عربي را

در منزل به خوبي فراگرفت. در مشهد مجله ي «جهان زنان» را منتشر مي كرد و به واسطه ي مقالاتي كه مي نوشت به

قم تبعيد شد. سپس به عضويت جمعيت «نسوان وطن خواه» در آمد و به احقاق حقوق زنان ادامه داد.

15-  «بي بي خانم استر آبادي» - وزير اف – متولد 1324 قمري ، نخستين مدرسه ي دخترانه را به نام «دوشيزگان» را در

ايران بنيان گذاشت.

16-  «دُرّه المعالي» متولد 1322 قمري مدرسه ي «مخدّرات» را كه از اولين مدارس دخترانه در ايران به شمار مي رود

تأسيس نمود.

17-  "طوبا آزموده" (1315-1257 شمسي) مؤسّس دوّمين دبستان دخترانه ي ايران به نام ناموس و اوّلين دبيرستان

دخترانه در ايران بود.

18-  «نصرت بيگم امين» متولد 1266 شمسي – فرزند «امين التّجار اصفهاني» كه به دريافت اجازه ي اجتهاد نائل شد و

عمري به تأليف و تدريس گذراند و مدرسه ي «مكتب فاطمه» را تأسيس كرد.

19-  «زندخت شيرازي» متولد 1288 شمسي از نوادگان كريم خان زند – بنيانگذار «مجمع انقلاب نسوان» در 18 سالگي

در شيراز ، نويسنده و شاعري توانا بود. وي مجلّه ي «دختران ايران» را با اين هدف كه آرزوي دختران ايران بيداري

زنان ايران است تأسيس كرد.

20-  «زينب پاشا» زن شجاع تبريزي كه در 1313 قمري فرماندهي گروهي از زنان مسلح را برعهده گرفت كه پس از

دادن سي كشته انبار غلّه ي والي ظالم آذربايجان را گشودند و قائم مقام از ترس به خانه ي وليعهد پناه برد.

21-  «ملكه ايران» - همسر ظهير الدوله و دختر ناصرالدين شاه – از زنان برجسته ي آزادي خواه در انقلاب مشروطيت

بود. ظهيرالدوله رييس «انجمن اخوت» بود كه «ملكه ايران» در جلساتي كه اين انجمن برگزار مي كرد حضور داشت

و سخنراني مي كرد. وي اشعار اجتماعي و ميهن پرستانه مي سرود.

22-  دوّمين دبستان دخترانه در ايران «ناموس» نام داشت.

23-  «ماهرخ گوهر شناس» متولد سال 1288 قمري در انقلاب مشروطيت با همفكران خود جمعيتي براي احقاق حقوق

زنان ترتيب داد.

24-  «ترقّي بنات» نام مدرسه ي دخترانه اي بود كه «ماهرخ گوهر شناس» به دور از چشم شوهرش – كه با اقدامات

فرهنگي وي مخالف بود - در كوچه ي ظهيرالاسلام تأسيس و اداره مي كرد.

25-  «ماه سلطان امير صحّي» - متولد 1252 شمسي – از اولين اعضاي جمعيت زنان مشروطه طلب بود و مدرسه ي

«تربيت نسوان» را بنيان گذاشت. تابلوي اين مدرسه چندين بار توسط مخالفان سنگسار شد. او در تظاهرات انجمن

«مخدّرات وطن» كه يكي از اولين انجمن هاي زنانه در ايران است پرچم «يا مرگ يا استقلال» را به دوش مي كشيد.

او در انتشار مجله ي «حبل المتين» نيز نقش بسزايي داشت و مقالات بسياري مي نوشت.

26- مجله ي«شكوفه» توسط «مريم عميد»- مزين السلطنه – در سال 1292 شمسي منتشر شد. وي به تأسيس دو مدرسه ي

دخترانه نيز اقدام كرد. (به مورد شماره 12 رجوع شود)

27-  «بي بي» نشريه اي كه توسط «نور الهدي منگنه» منتشر مي شد.

28-" پيك زنان" از نشريات زنان در عصر قاجار

29-  «زبان زن» اولين نشريه اي است كه به اسم زن به چاپ رسيد.  اين نشريه به مديريت «صديقه دولت آبادي»  منتشر

مي شد.

30-  مجله ي «عالم نسوان» ارگان فارغ التحصيلان عالي مدرسه ي دخترانه ي آمريكايي بود. اين مجله طولاني ترين مدت

حيات انتشار را بين نشريات زنانه داشته است. مطالب آن شامل موضوعات جالب براي زنان بود. روش اداره ي اين

نشريه بسيار پيشرفته و كليه ي امور تحت نظر هيأت تحريريه اداره مي شد.

31-  «صديقه دولت آبادي» متولد 1261 شمسي صاحب امتياز روزنامه ي «زبان زنان» و فارغ التحصيل از دانشگاه

سوربن فرانسه بود. از جمله اقدامات مفصل او مي توان به تأسيس «انجمن آزمايش بانوان»، برگزاري برنامه هاي

متعدد براي پشتباني حكومت «دكتر مصدّق» و ... اشاره كرد.

32-  «نورالهدي منگنه» متولد 1324 قمري، در دانشگاه بيروت روانشناسي كودك خواند. وي يكي از پايه گذاران «جمعيت نسوان وطن خواه» بود. وي شعر مي سرود و مقالات بسيار و كتاب هاي فراواني نوشته است.(به مورد شماره 27 رجوع شود.)

33-  «طائره» متولد 1236 شمسي شاعري متبحر بود و مقالات بسياري در دفاع از حقوق زنان در مجلات مي نوشت.او در

آثار خود به انتقاد از تعدد زوجات و همچنين به لزوم آموزش دختران مي پرداخت. وي از مؤمنين آيين بهايي بود.

34-  «پروين اعتصامي» - متولد 1285- در مدرسه ي آمريكايي ها درس خواند. كتاب ديوان  اشعار او در 220 صفحه به

سال 1314 شمسي چاپ شد. او در 35 سالگي در گذشت.

35-  «قمر الملوك وزيري» - متولد 1284 شمسي – اولين خواننده ي زن ايران بود. او عمده درآمد خود را صرف يتيمان مي كرد. طبع بلند و جسارت بي نظيرش قمر را در صدر هنرمندان زمانه اش جاي داد. او در فقر و تنگدستي درگذشت.

36-  «فاطمه سياح» 1326- 1281 شمسي –اولين زني بود كه در ايران به مقام استادي رسيد. وي به زبان هاي آلماني،

فرانسه و روسي كاملا مسلط بود و در 1322 استادي كرسي ادبيات روسي را در دانشگاه طهران برعهده گرفت. او

اولين زن ايراني بود كه با هيأتي براي شركت در جامعه ي ملل به ژنو رفت و در كنگره ي «صلح و زن» در فرانسه

حضور يافت. وي در اولين كنگره ي «كانون نويسندگان ايران» نيز شركت داشت.

37-  «ايران دفتري» - 1374- 1291 شمسي – به مادر سينماي ايران مشهور است و از سال 1307 در رشت به بازيگري

در سه نمايش موزيكال پرداخت و در اولين فيلم هاي سينمايي ايراني ايفاي نقش كرد.

38-  «فروغ فرخزاد» - 1345-1312 شمسي- شاعر نو پرداز و  صاحب سبك كه با زبان زنانه ي اشعارش سنت شكني ها

كرد. وي در هنرستان «كمال الملك» نقاشي آموخت و علاوه بر شعر در زمينه ي فيلم سازي نيز مطرح بود.

39-  اشاره به يكي از اشعار مشهور «فروغ»:

«دست هايم را در باغچه مي كارم         سبز خواهد شد مي دانم  مي دانم»

40-  «سيمين بهبهاني» شاعر معروف ايراني – متولد 1306 – تحصيلات خود را در دانشگاه طهران ،‌در رشته ي قضايي به

پايان رساند و سالها به تدريس ادبيات در دبيرستان هاي طهران مشغول بود. وي فرزند «عباس خليلي» مدير روزنامه ي

«اقدام» و بانو «فخر عظمي ارغون» است . فعاليت هاي شجاعانه ي اخير او در احقاق حقوق بشر – خصوصا حقوق

زنان ايراني – از او چهره اي جهاني ساخته است.

41-  «دكتر مهرانگيز منوچهريان» حقوق دان برجسته كه در 1968 ميلادي موفق به دريافت صلح «حقوق بشر» شد و در 1328 كتاب «انتقاد بر قانون اساسي ايران از نظر حقوق زن» را چاپ كرد.

«مهرانگيز كار» - متولد 1323 – حقوقدان برجسته و از نخستين زناني است كه بعد از انقلاب 1357 به طرح مسائل

حقوقي زنان پرداخت. از وي كتابهاي زيادي از جمله «حقوق سياسي زنان» به چاپ رسيده است و فعاليت هاي بسيار

او در زمينه ي حقوق بشر – بخصوص زنان ايراني – زبانزد است.

42-  «شيرين عبادي» - متولد 1326 – از نخستين زنان قاضي ايران كه در سال 1357 برنده ي جايزه ي مؤسسه ي

«نظارت بر حقوق بشر» شد و اولين بانوي مسلماني است كه برنده ي جايزه ي «صلح نوبل» گرديد. شجاعت و

استمرار فعاليتهاي او در كانون وكلاي ايران و ساير اقدامات حقوق بشري از وي به حق چهره اي جهاني ساخته

است

43-  «ژينوس نعمت» (محمودي) – متولد 1308 – ليسانسيه ي فيزيك دانشگاه طهران كه در رشته ي «علوم هواشناسي»

درجه ي فوق ليسانس گرفت و رياست «مدرسه ي عالي هوا شناسي» را برعهده گرفت. وي مؤسس «سازمان هوا

شناسي ايران» است كه از اتاق كوچكي در فرودگاه مهرآباد با زحمات طاقت فرساي او  به سازماني مجهز تبديل

شداز آثار مهم او در رشته ي هوا  شناسي،  «اطلس هوا شناسي ايران» است كه هنوز مورد استفاده ي مؤسسات

مربوطه است. وي در بسياري از سازمان هاي حقوق بشر – از جمله « سازمان آزادي و برابري حقوق زنان »–

شركت داشت و رياست انجمن صلح ديهيم بر عهده ي  او  بود. وي  براي  اولين  بار  در  ايران در مقام  معاون

وزارت جنگ و سرپرست هوا شناسي با درجه ي سرلشكري انجام  وظيفه كرد. عاقبت در 1360 به دليل اعتقادش به

«آيين بهايي» دستگير و تيرباران گرديد.

44-  «بهيه نادري» - متولد 1297 شمسي – فرزند «ناطق اردستاني» ، فاضل و شاعر عاليقدر در14سالگي معلمي مدرسه ي

«وحدت بشر» كاشان را برعهده گرفت. وي ناطقي برجسته و دانشمند بودكه در 1359 همراه با ديگر همكارانش در

هيأت مديران جامعه ي بهاييان ايران به وسيله ي عده اي ناشناس ربوده شد كه تا بحال اطلاعي از سرنوشت ايشان

به دست نيامده است.

45-  «شيوا محمودي» (اسدالله زاده) – متولد 1324 – ليسانسيه ي علوم اقتصادي و بانكداري از دانشگاه ملي ايران، معلمي

سختكوش و كارمند اداره ي راديو تلويزيون بود. نطقي فصيح و عشقي عميق به خدمت به عالم انساني داشت. تا آن

كه عاقبت در 1360 همراه با ديگر مديران جامعه ي بهايي طهران دستگير شد و در زندان اوين در مقابل جوخه ي

اعدام قرار گرفت.

46-  «شيدرخ بقا» - متولد 1314 – در تاريخ 11 آذر 1360 جلسه ي مديران جامعه ي بهاييان طهران در منزلش برقرار بود

كه همراه ايشان دستگير و به خاطر اعتقاد خود به «آيين بهايي» و استقامت كم نظيرش در زندان ، همراه ميهمانان

خود اعدام گرديد.

47-  «نورانيه يارشاطر» - متولد 1301 شمسي – كه در تابستان 1360 به خاطر اعتقادش به آيين بهايي گرفتار جمعي

متعصب گرديد و به وضع فجيعي كشته شد. وي سومين فرزند مرحوم «ميرزا هاشم يارشاطر» و «روحانيه خانم

ميثاقيه» بود كه لقب «يارشاطر» را از «عبدالبهاء» فرزند و جانشين مؤسس آيين بهايي دريافت كردند.

48-  «شكر نساء معصومي» - متولد 1303 –  ساكن روستاي «نوك بيرجند» كه همراه همسرش به دليل بهايي بودن توسط

عده اي متعصب و بيرحم سوزانده و كشته شدند.

49-  «عوض گل فهندژ سعدي» - متولد 1302 – در قريه ي «سعديه» شيراز كه در ضوضاي 22 آذر 1357 كه توسط متعصبين براي آزار و قتل بهاييان  در اين قريه به پا شده بود،  كشته شد.

50-  «ايران رحيم پور» (خرمايي) – متولد 1317 – در خانواده اي مسلمان به دنيا آمد و در 1356 به «آيين بهايي» مؤمن

شد. وي در 1361 پس از تحمل 7 ماه زندان و وضع حمل فرزندش در حبس به جوخه ي آتش سپرده شد. هيچكس

از اقوام تا كنون موفق به رويت فرزند او – كه در زندان به دنيا آمد-  نشده است.

51-  «جلاليه مشتعل اسكويي» - متولد 1300 – فارغ التحصيل «دانشسراي تربيت معلم» كه در 1360 به جرم عضويت در

هيأت مديره ي بهاييان زنجان و رضاييه به همراه ساير اعضا دستگير و در 1361 اعدام گرديد. «هما ميرافشار» ترانه

سراي مشهور مدت 4 ماه هم بند ايشان در زندان بود؛ خاطراتي مؤثر از اين بانوي ارجمند نگاشته و ترانه اي دلنشين

به ياد او با مطلع زير سروده است:

«يادته گفتي و گفتم كه چه تنگه قفسامون          توي اين تنگي وحشت چه مي گيره نفسامون

تو مي خواستي كه فدا شي             من مي خواستم كه رها شم

تو مي خواستي كه فنا شي              من مي خواستم كه نباشم  ...»

52-  «گلدانه عليپور» - متولد 1918 ميلادي – در خانواده اي مسلمان در روستاي «سادات محله» ي ساري پرورش يافت

و پس از ايمان به «آيين بهايي» او و خانواده اش مورد آزار و اذيت اهالي روستاهاي اطراف قرار گرفتند. تا آن كه

در 1361  توسط اشراري كه ايشان را مجبور به انكار عقايدش مي نمودند خفه گشته و سپس جسدش به آتش كشيده

شد.

53- «اشراقيه ميثاقيان» (فروهر) – متولد 1303 – در 1361 به همراه شوهر به دليل اعتقاد به «آيين بهايي» و عضويت در

هيأت مديره ي جامعه ي بهاييان «گوهردشت» تيرباران گرديد.

54-  «طوبي قره گزلو» (زائر پور) – متولد 1310 – از ايل بختياري، ليسانسيه ي ادبيات فارسي از دانشگاه پهلوي شيراز و

دبير دبيرستان هاي شيراز در 1361 به دليل اعتقاد به «آيين بهايي» دستگير و پس از تحمل 55 روز حبس انفرادي در

سلّولي بسيار كوچك و آزار بسيار به دار آويخته شد.

  • 7 دوشيزه و 3 بانوي بهايي در تاريخ 28 خرداد 1362 در ميدان «چوگان» شيراز، به دار تعصب آويخته شدند: دوشيزگان  «مونا محمود نژاد» 16 ساله /   «اختر ثابت» 25 ساله /   «رويا اشراقي» 29 ساله /

«مهشيد نيرومند»     ؟  /  «شهين دالوند» 28 ساله  / «سيمين صابري» 24 سال/   «زرين مقيمي ابيانه» 29 ساله

و بانوان «طاهره ارجمندي»  (سياوشي) 32 ساله / «عزّت جانمي»  (اشراقي / مادر رويا اشراقي) 57 ساله

«نصرت يلدايي» 46 ساله

 

مآخذ: - سالنماي زنان سال 1379- به كوشش نوشين احمدي خراساني

  • پروازها و يادگارها تاليف ماه مهر گلستانه
  • تهران به روايت تاريخ تاليف مسعود نوربخش و ...
تصویر: 

افزودن یک دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd><p>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • هیچ تگ HTML ی مجاز نیست.
  • آدرس صفحات وب و آدرس‌های پست الکترونیکی بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
CAPTCHA ی تصویری
حروف نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.

خبرنامه

جهت عضويت يا لغو آن لطفاً آدرس ايميل خود را وارد و دكمه مربوطه را كليك نماييد.

ورود کاربر